Chào mừng bạn đến với website Bốn Niệm Xứ

CÁC PHÁP ĐỀU VÔ THƯỜNG...

CÁC PHÁP ĐỀU VÔ THƯỜNG...
(Bài viết có bổ sung một số thông tin về garage Văn Loan và gia đình của ông do mới kết bạn được con gái của ông ở Quy Nhơn. Hy vọng có nhiều tấm ảnh của ông Văn Loan, bảng hiệu garage Văn Loan cũ và gia đình do con của ông cung cấp. Con ông Văn Loan có một số qua Mỹ định cư, đi sau 75. Có Công thợ đồng-thợ nhà máy 1/5-cung cấp một vài thông tin).

xe và xe
Xe cộ Sài Gòn trước 75

Trước 75 Sài Gòn được xem là thủ phủ, là đại lộ xe, sa mạc xe, các dòng xe, đời xe nổi tiếng thế giới hầu hết đều có mặt ở Sài Gòn, từ xe Đức, Ý, Pháp, Mỹ, Nhật, Anh, Tân Tây Lan, vvv..., nhất Mỹ, bởi họ là nước thiết lập nền đô hộ Việt Nam ngày ấy nên các dòng xe, đời xe mới, lạ họ đều mang qua Việt Nam, xe quân đội thôi nhiều vô kể. Sài Gòn và các tỉnh vành đai bao quanh vẫn là chủ lực. Nói chung không một dòng xe, hãng xe nào nổi tiếng của thế giới không có mặt ở Sài Gòn. Thế mà bây giờ các hãng xưởng, cơ sở dập, lắp ráp xe tuyệt đối không có, không đặt ở Sài Gòn, toàn bộ tập trung ngoài cánh Bắc. Miền trung thì có công ty sản xuất ôtô Trường Hải của Trung Quốc, đặt ở Chu Lai-Quảng Nam. Không hiểu vì sao. Ngay như Quy Nhơn vốn chỉ là một thị xã, thành phố rất nhỏ, thời ấy, trước 75, cũng có garage chuyên đóng dòng xe khách chạy đường dài, tuyến Quy Nhơn-Sài Gòn, Quy Nhơn-Đà Nẵng, gọi là xe ca 53 chỗ ngồi, của ông Lê Văn Loan, gốc người Quảng Ngãi. Garage lấy bảng hiệu là Văn Loan, nằm trên đường Gia Long, số nhà 796, nay là Trần Hưng Đạo, số nhà 735, vị trí (đối diện) nằm lệch giữa chợ Cây Me và chùa Trúc Lâm (kế bên chùa là nhà đèn-ty điện lực cũ), xa hơn, dưới kia là bến xe liên tỉnh cũ. Sau bến xe cũ là đường Bạch Đằng. Ông Văn Loan sinh năm Tân Mùi 辛未 1931, mất năm Giáp Thân 甲申 2004 (Thông tin do bà Văn Loan cung cấp. Bà nay đã 90, đi lại phải chống gậy. Một tháng bà ăn chay 10 ngày. Ngày trước, khi còn sức khỏe, bà hay đi gieo duyên, cúng dường các chùa, các miền tịnh xá khu vực Quy Nhơn-Bình Định).

xe đò
Xe đò hiệu Dessoto chạy tuyến Sài Gòn-Rạch Giá-Hà Tiên. Ảnh chụp năm 1968.

Theo bà Văn Loan, garage hồi trước có chiều ngang 15m, chiều sâu 45m. Diện tích ấy nay cũng vẫn còn nguyên vẹn. Bà Văn Loan cho biết thêm, ông Văn Loan thời ở Quảng Ngãi mới vô Quy Nhơn đến học nghề với ông Diệm ở khu 6, đường Nguyễn Thái Học. Có thời gian ông lên làm cho ông Hai Hạnh, thợ máy, là chủ garage Hai Hạnh, ở khu 5, trên ngã ba Đống Đa, sau lưng là ruộng rau muống, thuộc phường Huyền Trân cũ. Garage đối diện tịnh xá Ngọc Nhơn. Tịnh xá Ngọc Nhơn có ra là do bà Nguyễn Thị Tám, mẹ của ông Hai Hạnh cúng đất cho ngài Thích Giác Tịnh, một đệ tử lớn (thứ hai, đi sau ngài Nhị tổ Giác Chánh) của tổ sư Minh Đăng Quang lập lên, từ năm Đinh Vị (Mùi) 丁未 1967. Thời ngài Giác Tịnh mới ra Quy Nhơn vẫn hay xuống nhà chúng tôi, do ông thân chúng tôi gốc là thợ đồng, chuyên làm xe con, xe Jeep, thuê đất mở xưởng làm kế bên garage ông Hai Hạnh, nên quen ngài Giác Tịnh từ đó.

chùa
Tịnh xá Ngọc Nhơn, phía sau là núi Bà Hỏa. Gọi tắt là "núi lửa".

Khi ra Quy Nhơn, ngài Giác Tịnh cũng có mang theo chiếc xe Renault (loại chạy khách) của tổ sư Minh Đăng Quang dùng đi hành đạo ngày trước để chạy khách tuyến Quy Nhơn-Quảng Ngãi. Đích thân ngài Giác Tịnh làm tài xế. Phụ xe là đại đức Giác Hội (người Quảng Ngãi, đã mất). Mỗi khi xe bị gì, thì ngài Giác Tịnh giao xe cho ông thân chúng tôi sửa chữa. Nếu gặp lúc ông thân chúng tôi bận làm xe cho khách, thì ngài Giác Tịnh mang xe xuống cho ông Ba Rân, phía dưới tịnh xá làm. Ông Ba Rân là em (bà con) của ông Văn Loan. Garage làm đồng của ông cách phường Đống Đa tầm 50m trở lại, phía sau sát chân núi Bà Hỏa, sát trước mặt là đường xe lửa dẫn vào ga Quy Nhơn. Từ garage nhìn lệch xuống chút là ngã ba Đống Đa. Núi Bà Hỏa kéo dài từ Cầu Đôi (đối diện xéo) xuống dưới sau lưng tịnh xá, dưới nữa là sau nhà chúng tôi, vô tới khu vực 7, Bàu Sen, giáp đường Hoàng Văn Thụ mới phóng thuộc khu vực phường Quang Trung (cũ).

xe
Chiếc Renault hành đạo của tổ Minh Đăng Quang ngày trước. Hiện bảo quản trong tịnh xá Ngọc Nhơn.

Chiếc xe Renault ấy nay cũng vẫn còn bảo quản trong tịnh xá. Xe được Thượng tọa trụ trì Thích Giác Trực kêu thợ về làm lại giàn đồng, sơn mới, để kỷ niệm một thời hành đạo của người sáng lập hệ Khất sĩ, vào năm 2010. Năm đó chúng tôi về ghé Ngọc Nhơn, ngồi nói chuyện mới biết thượng tọa trụ trì có ý định làm lại chiếc xe của tổ. Chớ nay xe bệ rạc, cũ kỹ quá rồi. Chúng tôi liền kể lại chuyện cũ của ông thân chúng tôi và ngài Giác Tịnh, thượng tọa Giác Trực (lúc đó còn là đại đức) từ đó mới biết ông Ba Rân cũng là người từng làm xe cho ngài Giác Tịnh. Cả hai sau đó đã xuống gặp ông Ba Rân tại nhà đường Nguyễn Huệ, sát biển. Sau khi nghe chuyện, ông Ba Rân đồng ý sẽ kêu học trò của mình (anh Sửu) hiện ở Pleiku về làm lại giàn đồng xe cho tịnh xá.

người ngồi 
Đại đức (nay là thượng tọa) Giác Trực, trụ trì tịnh xá Ngọc Nhơn. Ảnh chụp năm 2015.

Vợ chồng ông bà Văn Loan (ảnh dưới) có tổng cọng 9 người con, gồm Hường (chị hai), Hồng, Hoa, Long, Thuận, Hòa, Minh, Dung, Thảo. Ba người sau Minh, Dung, Thảo hiện ở Quy Nhơn trong căn nhà cũ với cha mẹ. Sáu người trước sau 75 đã qua Mỹ sinh sống, lập nghiệp. Riêng cô Thảo con út về làm dâu nhà ông Nghệ Bổn, phía dưới nhà vài trăm mét. Ông Nghệ Bổn là chủ cơ sở tiện xoáy mài bào thời trước 75. Bà Văn Loan có cho biết ở Quy Nhơn nói về nghề tiện thì ông Nghệ Bổn là người giỏi nhất, ông Huỳnh Cân cũng là chủ cơ sở tiện rất lớn, ở gần đó, trình độ tay nghề xếp thứ nhì. Dưới đường Bạch Đằng, sau lưng bến xe liên tỉnh Quy Nhơn (cũ) còn có tiệm tiện của ông Nghệ Trọng (thân sinh của thủ môn Trần Minh Quang), nhưng mức độ quy mô cơ sở và trình độ tay nghề thì chưa thể so sánh với hai chủ cơ sở tiện nói trên. Ông Nghệ Trọng là học trò ông Nghệ Bổn.

chân dung
Bà Văn Loan và con cháu của mình. Ngoài bên phải là Dung, hiện ở Quy Nhơn. Sau là Hường, chị đầu, ở Mỹ. 

Sau giải phóng, Quy Nhơn cũng có nhà máy đóng xe chạy khách, nhà máy 1/5 (1 tháng 5), nằm ở phường Hải Cảng. Ông Văn Loan sau 75 xuống làm tại đây, trong vai trò, vị trí là Phó quản đốc kỹ thuật nhà máy, chuyên tạo mẫu vỏ thùng xe khách 53 chỗ chạy đường dài các tỉnh toàn quốc. Đặc biệt là thiết kế mẫu xe chạy khách cánh Bắc. Nhà máy 1/5 từng tham dự triển lãm hội chợ Giảng Võ Hà Nội năm 1988. Năm ấy Quy Nhơn đạt huy chương vàng về ngành chế tạo mẫu xe khách chạy đường dài.

 

Thợ đóng xe nhà máy 1/5 gồm 2 tổ, mỗi tổ 15 người, chia ra mỗi người làm mỗi phần, sẽ tùy theo chuyên môn tay nghề mà bố trí công việc thích hợp. Ông Văn Loan tất nhiên trong vai trò chỉ đạo về kỹ thuật đóng xe, chế tạo mẫu mã, bao gồm cả giàn gầm, đặt máy, cầu sau, dí trước. Giàn gầm xe được ông Văn Loan và thợ nghiên cứu chế rất chuẩn. Xe xuất xưởng chạy rất đạt hiệu quả, đã tạo được niềm tin, lòng tự hào rất lớn cho các cấp lãnh đạo nhà máy cũng như chính quyền địa phương và khách hàng. Nhà máy còn bao cả đan, may, bọc băng ghế ngồi. Khi còn là chủ garage tư nhân trước 75, thì băng ghế ngồi và dàn sáo cửa kéo lên xuống ông Văn Loan phải vào đặt làm ở Sài Gòn.

xe đò
Một chiếc Renault chạy tuyến Quy Nhơn Pleiku và ngược lại.

Nhà máy đóng xe khách 1/5 ở Quy Nhơn đã giải thể khoảng năm Canh Ngọ 1990. Thông tin do Công thợ đồng nhà máy cung cấp. Sau khi nhà máy giải thể, Công và một số thợ ra mở garage tư làm bên ngoài, gồm Đạt, Thao và các học trò, nằm trên đường Tây Sơn, trước nghĩa địa Phật giáo Quy Nhơn. Làm được vài năm cũng chia tay, mỗi người mỗi nơi. Ông Văn Loan sau khi rời nhà máy, về nhà mua xe 15 chỗ chạy hợp đồng các tuyến trong và ngoài tỉnh được một thời gian rồi nghỉ.

xe đò
Một chiếc Renault Goelette chạy xăng của Pháp độ xe chạy khách của Quy Nhơn. Ảnh chụp năm Bính Ngọ 1966.

Ngoài Đà Nẵng thì những garage làm đồng, đóng xe chạy khách lớn nhỏ thôi cũng bạt ngàn. Phải nói nghề cơ khí máy móc, tiện xoáy mài bào, xe cộ, sắt thép của Đà Nẵng lớn và nhiều nhất của dải đất miền trung. Miền cao nguyên thì có Gia Lai, phần nhiều thợ dưới Bình Định lên lập nghiệp, mở các garage làm đồng, đóng xe khách loại nhỏ hơn, gọi là xe đầu gà đít vịt, hoặc các loại xe Ford, Desoto, Dogge, Fargo, Chevrolet, đều của Mỹ, còn lại sau 75 được thợ độ chế, tân trang thành xe chở khách chạy các huyện và tỉnh lân cận, thuộc khu vực miền trung, gọi là xe microbus hay xe trung. Ba tỉnh Đà Nẵng, Gia Lai, Quy Nhơn (Bình Định/Nghĩa Bình) hồi ấy loại xe microbus này nhiều lắm. Nha Trang thợ làm đồng, đóng xe không giỏi, không chuyên nghiệp hơn thợ Đà Nẵng, Quy Nhơn được. Sài Gòn thì khỏi phải nói, thợ đồng, thợ đóng xe (xe ca) rất nhiều, bởi đây là thủ phủ của ngành nghề xe cộ, máy móc, cơ khí tổng hợp.

 

Ngoài Bắc thì những năm 90 trở về trước nghề cơ khí xe cộ không có gì đặc biệt, xuất sắc. Họ chỉ giỏi nói, lý thuyết. Thợ ngoài Bắc để đóng mới một chiếc xe chạy khách 53 chỗ, 30 chỗ, cả xe du lịch 7 chỗ, là điều không thể đối với họ. Ngay cả thời điểm hiện tại thì thợ máy móc, cơ khí xe cộ ngoài Bắc cũng không thể giỏi hơn thợ miền Nam được. Nhất lĩnh vực canh xăng lửa, làm đồng, sơn tút các loại xe. Riêng lĩnh vực hàn điện thì thợ Bắc cực giỏi, bởi họ được tổ chức đưa qua các nước xã hội chủ nghĩa vừa học vừa làm chuyên về nghiệp vụ hàn trong mấy cơ xưởng, nhà máy lớn. Khi về nước, họ được đưa vào làm trong mấy nhà máy điện lạnh, nhà máy đóng tàu, lắp ráp toa xe lửa, hoặc các công trình thủy điện lớn của toàn miền Bắc. Nhớ hồi sau 75, thời làm công ty thủy lợi 7, chúng tôi từng gặp tay thợ hàn dạng ấy, người Hà Nội, tu nghiệp ở các nước xã hội chủ nghĩa về, kỹ thuật hàn của người thợ Hà Nội này rất khá, đặc biệt, nên nói về trình độ hàn điện của họ thì thợ miền Nam không hơn được. Thợ miền Nam chỉ hàn theo quán tính, bản năng, do người đi trước truyền lại, mà tay nghề người truyền cũng chưa tới đâu. Còn thợ miền Bắc là có trường lớp chính quy, đào tạo rất bài bản, chuyên nghiệp, họ được chính các kỹ sư, chuyên gia lĩnh vực hàn truyền nghề từ gián tiếp đến trực tiếp, từ các nước khối xhcn như Nga, CHDCĐ, Trung Quốc, Tiệp…

xe đò
Xe đò Đà Nẵng thập niên 80 chuẩn bị leo dốc heo hút ngàn mây Hải Vân Quan.

Vào đầu thập niên 90 có lệnh các loại xe trung còn lại sau 75 không được phép lưu hành, nên toàn bộ bị rã sắt vụn, bán lạc son, phế liệu sạch sẽ. "Vắng bóng cô em từ dạo ấy". Dòng xe microbus-xe trung nay tuyệt chủng, không còn lấy một chiếc. Hồi ấy chúng tôi là thợ chuyên trị dòng xe Mỹ này. Bao gồm đóng mới cả xe, chỉ có máy, giàn gầm, taplo, kính cửa, kính hông là của xe cũ nhập. Kính chắn gió trước nhiều khi được độ lại kính phẳng 2 tấm hai bên, giữa có cái trụ nhỏ. Bắt đầu từ năm 1982 cho đến 1992. Đáng tiếc là thời điểm 10 năm ấy người Mỹ chưa trở lại Việt Nam. Sau chuyển qua Toyota của Nhật. Thời Ford Transit Mỹ, Mescedes Đức nhập vào Việt Nam chúng tôi đã rời lĩnh vực nghề nghiệp xe cộ. Chuyển qua hướng tu hành giải thoát. Chấm dứt thời manh áo chén cơm lận đận, trồi hụp, lênh đênh, nổi trôi theo vận nước...

 

 

 

{{Lang.comments}} Facebook

Lên đầu trang